Nareszcie - rozpoczęliśmy miesiąc przynoszący nam początek najbardziej sprzyjającej obserwacjom nocnego nieba pory roku. Już za trzy tygodnie wraz z nadejściem astronomicznej wiosny - bo tę meteorologiczną mamy już od dzisiaj - można będzie myśleć o całonocnych obserwacjach największej z planet, która niebawem będzie przebywać w opozycji, wieczory umili nam trudno uchwytny Merkury wchodzący w okres najlepszej tegorocznej widoczności po zachodzie Słońca, a Księżyc będący krótko po nowiu wysoko ponad horyzontem spotykać się będzie z efektownymi obiektami nieba zimowego widocznego już tylko na niebie zachodnim. Niestety żeby nie było tak kolorowo, po kilkunastu tygodniach z tronu zejdzie przykuwająca uwagę wszystkich ludzi Wenus świecąca pięknie po zmierzchu, tak więc już niebawem niebo wieczorne będzie wolne od jej widowiskowego blasku. Ze sceny schodzi także Uran, który już wkrótce znajdzie się w koniunkcji ze Słońcem i po kwartale wróci na niebo poranne. Czego jeszcze oczekiwać w rozpoczynającym się marcu?

1. Długość dnia i nocy w marcu 2017.

2. Widoczność planet.

3. Ważniejsze zjawiska astronomiczne przypadające w marcu 2017.

4. Mapy i wizualizacje zjawisk.

1. Długość dnia i nocy w marcu 2017

Żaden inny miesiąc w roku jak marzec nie przynosi nam tak namacalnej wydłużającej się obecności Słońca nad horyzontem i tym samym skróconej nocy - przyczyną jest tu nadchodząca zmiana czasu z zimowego na letni, skutkująca tym, że w ostatni weekend miesiąca z dnia na dzień przybywa nam nagle godzina jasności - i to co lubimy najbardziej - ubywa nam godzina snu. Prawda, że to lubimy? Jakże by inaczej... 1 marca Słońce wschodzi o godz. 06:33 CET, żegna się zaś z nami o godz. 17:21 CET (czas dla Pomorza Gdańskiego). Pod koniec miesiąca pora wschodu przesuwa się do godz. 06:17 CEST, a zachodu dopiero do godz. 19:19 CEST - praktycznie niemal dwie godziny później w związku z przejściem na czas letni z 25 na 26 marca, kiedy to przyspieszamy zegary o godzinę. Elewacja Słońca podczas górowania rośnie w marcu z 28,5 do 40 stopni nad horyzontem, co z pewnością poczujemy nie tylko pod względem długości dnia, ale też wyraźnego zwiększenia odczuwania ciepła przez wyższy kąt padania promieni słonecznych - przy pogodnym niebie, którego wiosną statystycznie mamy najwięcej i przystając w miejscu, nawet przy napływie niezbyt ciepłego powietrza niejednokrotnie odczujemy już pierwsze miłe "przypiekanie" na pewno przez wielu bardzo wyczekiwane po kilku miesiącach chłodnej aury.

Równonoc wiosenna i rozpoczęcie astronomicznej wiosny w 2017 roku przypada 20 marca o godz. 11:29 CET. Bezksiężycowe noce czekają na nas na samym początku miesiąca i w jego ostatnim tygodniu z uwagi na następująco kształtujący się układ faz Srebrnego Globu: I kwadra 5 marca, pełnia 12 marca, III kwadra 20 marca i nów 28 marca. W perygeum Księżyc znajdzie się dwukrotnie - 3 marca (369 063 km) i 30 marca (363 854 km), w apogeum z kolei 18 marca (404 650 km).

2. Widoczność planet

MERKURY - widoczny od połowy miesiąca w swoim najkorzystniejszym okresie obserwacji na niebie wieczornym w 2017 roku. Podczas drugiej połowy marca jego jasność zmaleje z -1,5 do -0,3 mag., podobnie jak faza z 95 do 45%, wzrosną zaś rozmiary kątowe z 5,2 do 7,3 sekund. W maksymalnej elongacji wschodniej znajdzie się 31 marca, wówczas podczas zmierzchu cywilnego odnajdziemy go 11 stopni nad zachodnim horyzontem - z uwagi na tak wysoką jak na Merkurego elewację przy Słońcu będącym już 6 stopni pod horyzontem dostrzec go można będzie jeszcze na nieco ciemniejszym już niebie przy niższym położeniu. Jak co roku szczególnie mocno zachęcam do polowania na tę planetę, albowiem - podobnie jak w przypadku Młodego Księżyca tak i tutaj korzystnie nachylona do horyzontu ekliptyka o wiosennych wieczorach sprzyjać będzie dłuższej widoczności pierwszej z planet, która następnym razem w podobnie dobrych okolicznościach - tym razem na niebie porannym, ukaże się naszym oczom dopiero jesienią. Tuż przed maksymalnym oddaleniem kątowym od Słońca Merkury znajdzie się w koniunkcji z Księżycem dobę po nowiu - szczegóły tego spotkania przypadającego 29 marca w następnym rozdziale.

WENUS - najjaśniejsza z planet przyciągająca wzrok po zachodzie Słońca jako najjaśniejszy po Księżycu obiekt nocnego nieba, przymierza się do zejścia z tronu i już niebawem opuści wieczorny firmament. W coraz niższym położeniu na tle coraz jaśniejszego nieba możemy ją jeszcze obserwować do końca drugiej dekady miesiąca, później zachodzić będzie krótko po Słońcu by 25 marca znaleźć się z nim w koniunkcji dolnej. Do końca drugiej dekady miesiąca jasność Wenus zmaleje nieznacznie z bardzo wysokiej -4,8 mag. do -4,1 mag., faza z 16 do raptem 2%, a rozmiary kątowe wzrosną z 47 do 58,5 sekund, co uczyni z Wenus planetę o średnicy łuku niemal jednej minuty, prawie na granicy rozdzielczości nieuzbrojonego oka przy doskonałym wzroku i zauważalnie większą w teleskopach od Jowisza w opozycji. W zwykłych lornetkach na statywie lub w dowolny sposób umieszczonych na czymkolwiek celem zapewnienia stabilnego obrazu możliwe stanie się wypatrzenie sierpa, większe modele i teleskopy tym bardziej powinny pójść w tym miesiącu do boju, a dla największych szczęśliwców nawet złączenie ze Słońcem nie będzie musiało oznaczać kresu widoczności planety. Tuż po koniunkcji dolnej tj. od 26 marca również można podjąć próby obserwacji Wenus przechodzącej na niebo poranne, choć będzie trzeba się liczyć z bardzo trudnymi okolicznościami. Przy fazie jedynie 1% - maksymalnie cienkiego sierpa, wręcz łukowatej igiełki - i przy rozmiarach kątowych 59 sekund Gwiazdę Poranną ujrzeć można będzie na wysokości 5,5 stopnia przy Słońcu wciąż będącym 3 stopnie pod horyzontem - wszystko za sprawą aż 8,5 stopniowej separacji podczas koniunkcji dolnej. Trudno więc tym razem mówić o zamknięciu sezonu widoczności Wenus, bo po zejściu z nieba wieczornego nadal będzie ona pozostawać w zasięgu bardziej wprawionych obserwatorów krótko przed wschodem Słońca. Do końca marca faza planety wzrośnie do 2%.

MARS - w dalszym ciągu widoczny cały miesiąc w gwiazdozbiorze Ryb, nieopodal Urana, od którego oddali się powyżej 5 stopni w dniu 6 marca - odtąd większość standardowych lornetek o polu widzenia ~5 stopni przestanie obejmować obie planety jednocześnie. Jasność Czerwonej Planety maleje nieznacznie z 1,3 do 1,4 mag., średnica z 4,5 do 4,2 sekund. W pierwszy wieczór miesiąca jak i 30 marca z Marsem spotka się Księżyc krótko po nowiu - szczegóły obu koniunkcji w kolejnym rozdziale.

JOWISZ - miesiąc przed największym zbliżeniem do Ziemi w tym roku widoczny jest już przez zdecydowaną większość nocy w gwiazdozbiorze Panny, w zaledwie 3-4 stopniowej odległości od jej najjaśniejszej gwiazdy, mieniącej się biało-błękitnym blaskiem Spiki wyróżniającej się w tym obszarze nieba. W ciągu miesiąca jasność Jowisza rośnie z -2,4 do -2,5 mag., a rozmiary kątowe z 42,1 do 44,1 sekund, co zwiastuje nieodległą już opozycję przypadającą na początku następnego miesiąca, który stanie się najlepszym w 2017 roku dla podziwiania największej z planet. 14 marca do Jowisza i Spiki dołączy Księżyc będący wówczas krótko po pełni.

SATURN - widoczny na niebie porannym w gwiazdozbiorze Strzelca. Po niedawnym rozpoczęciu nowego sezonu obserwacyjnego warunki nie są na razie zbyt sprzyjające, ale też wiele lepsze nie będą nawet za kilka miesięcy podczas opozycji z uwagi na fakt, że ten obszar nieba nigdy z perspektywy Polski nie wznosi się wysoko, przez co warunki obserwacyjne Saturna w tym i kolejnym sezonie będą "bardzo średnie". Jasność planety w marcu rośnie nieznacznie z 0,5 do 0,4 mag., rozmiary kątowe tarczki z 16,1 do 16, 9 sekund. Przebywający w III kwadrze Księżyc spotka się z Saturnem 20 marca.

URAN - widoczny wieczorem do około połowy miesiąca w gwiazdozbiorze Ryb, do 6 marca w jeszcze około 5 stopniowej odległości od Marsa. Od połowy miesiąca z powodu szybko malejącej elewacji i widoczności na tle coraz jaśniejszego nieba Uran zbliży się do Słońca już zbyt znacząco i jego kolejny sezon obserwacyjny zmierzać będzie ku zakończeniu wieńczonego koniunkcją ze Słońcem przypadającą 14 kwietnia.

NEPTUN - po niedawnej koniunkcji ze Słońcem pozostaje niewidoczny i stan ten potrwa do około początku czerwca.

3. Ważniejsze zjawiska astronomiczne przypadające w marcu 2017

- 01.03 - koniunkcja Księżyca z Marsem, nieopodal Uran i Wenus - podczas pierwszego planetarno-księżycowego spotkania zrobi się nieco tłoczniej. Przebywający krótko po nowiu Księżyc oświetlony w jedynie 12% znajdzie się 5 stopni od czerwonawego Marsa i 3 stopnie od widocznego w lornetkach Urana. Najjaśniejsza z planet - schodząca powoli z tronu Wenus świecić będzie dalej, bo już 14 stopni od Młodego Księżyca. Ta koniunkcja ukazująca się naszym oczom po zmierzchu na południowo-zachodnim niebie stanowić będzie jedno z bardziej fotogenicznych zjawisk w marcu.

- 04.03 - koniunkcja Księżyca z Aldebaranem - zmierzający ku I kwadrze przypominający gruby rogalik Księżyc czwartego marcowego wieczoru znajdzie się w odległości około 5,5 stopnia od najjaśniejszej gwiazdy Byka - Aldebarana i około 10 stopni od jasnej gromady otwartej Plejad. To dopiero pierwsze z tegorocznych spotkań Srebrnego Globu z tym jesienno-zimowym gwiazdozbiorem po zmierzchu, dlatego nawet jeśli tym razem próby obserwacji czy fotografii Srebrnego Globu nieopodal Plejad się nie powiodą, kres marca jak i kolejny miesiąc przyniosą szansę na powtórkę.

- 10.03 - koniunkcja Księżyca z Regulusem - dwie doby przed pełnią Srebrny Glob odwiedzi Lwa, poczynając od jasnego, biało-błękitnego Regulusa. Zjawisko widoczne od wczesnych godzin wieczornych na niebie wschodnim, ale szczególnie warte obserwacji między godz. 22:00 a 23:00, kiedy to dystans dzielący krawędź tarczy Księżyca od najjaśniejszej gwiazdy Lwa wyniesie nieco ponad 1 stopień. Nie będzie więc żadnych trudności z objęciem obu obiektów w polu widzenia standardowych lornetek, ale problem za to może przysporzyć jasność naszego satelity, który oświetlony w już 96% może na dłuższą metę powodować męczenie wzroku, zwłaszcza jeśli do obserwacji wykorzystamy coś więcej od samego nieuzbrojonego oka.

- 14.03 - koniunkcja Księżyca z Jowiszem - dwie doby po pełni nasz satelita spotka się z przebywającym w Pannie Jowiszem zmierzającym ku swojej tegorocznej opozycji. Zjawisko widoczne przez całą noc, jednak największe zbliżenie ujrzeć będziemy mogli krótko po wschodzie obu obiektów, to jest około godz. 20:00-21:00 kilka stopni nad południowo-wschodnim horyzontem - wówczas dystans dzielący Księżyc i Jowisza wyniesie jedynie 1,5 stopnia, ponownie czyniąc koniunkcję możliwą do obserwacji z wykorzystaniem lornetek 10x50 obejmujących jednocześnie oba obiekty. Podobnie jak w przypadku poprzedniego spotkania z Regulusem, tak i tutaj znaczące oświetlenie tarczy Srebrnego Globu wynoszące tego wieczoru 94% przy dłuższej obserwacji lornetkami stanowić będzie czynnik znacząco zmniejszający komfort obserwacji.

- 20.03 - równonoc wiosenna

- 20.03 - koniunkcja Księżyca z Saturnem - przebywający tuż przed III kwadrą Księżyc oświetlony w 54% zbliży się do szóstej z planet na odległość 3,5 stopnia, stwarzając następną koniunkcję szczególnie polecaną dla posiadaczy lornetek. Najdogodniejsze warunki zapanują około godz. 05:00, tak więc w nieco ponad 6 godzin przed zainaugurowaniem astronomicznej wiosny możemy liczyć na przyjemny widok przed wschodem Słońca - zarówno dla nieuzbrojonego oka jak i w lornetkach, w których ujrzymy jedne z najbardziej plastycznych obrazów Księżyca w tym miesiącu w związku z jego fazą. Tym razem dzięki mniejszemu już oświetleniu, niż podczas poprzednich koniunkcji, o żadnym spadku komfortu przy obserwacji lornetkowej nie trzeba wspominać.

- 29.03 - koniunkcja Księżyca z Merkurym - pierwsze w tym roku i jedno z niewielu łatwo dostrzegalnych spotkań Srebrnego Globu z najbliższą Słońcu planetą, która tego wieczoru przebywać będzie na zaledwie dwie doby przed maksymalną elongacją wschodnią. Oświetlony w zaledwie 3,6% Młody Księżyc przypominający niezwykle wąski sierp trudny do dostrzeżenia na pierwszy rzut oka znajdzie się 7 stopni od Merkurego, który świecić będzie wówczas z jasnością -0,6 mag. Z uwagi na znaczną separację niemożliwym będzie objęcie obu ciał jednocześnie w polu widzenia lornetek - nic jednak nie stoi na przeszkodzie w obserwacji "obiekt po obiekcie" jak i wykonania pamiątkowych fotografii przy zastosowaniu krótszych i umiarkowanych ogniskowych. Zjawisko widoczne po zachodzie Słońca; podczas zmierzchu cywilnego około 10 stopni niemal idealnie nad zachodnim horyzontem.

- 30.03 - koniunkcja Księżyca z Marsem - drugie spotkanie naszego satelity z Czerwoną Planetą w tym miesiącu, choć już bez towarzystwa Wenus i Urana, na jakie można było liczyć 1 marca. Podczas tej koniunkcji dystans dzielący oba obiekty wyniesie 5,5 stopnia, a oświetlenie Księżyca wzrośnie do 9,3%. Bardzo dobra widoczność na niebie zachodnim podczas zmierzchu.

- 31.03 - Księżyc w Byku - drugie spotkanie Srebrnego Globu z gwiazdozbiorem Byka w tym miesiącu trudno nazwać typową koniunkcją, wszak od każdego z najważniejszych obiektów tego gwiazdozbioru dystans kątowy będzie znaczący i czyniący ten układ wartym nie tyle obserwacji, co fotografii w szerszym ujęciu na krótszych ogniskowych. Wszystkie obiekty utworzą tutaj wywrócony do góry podstawą trójkąt równoramienny o podstawie Aldebaran-Plejady długości 13 stopni z ramionami Aldebaran-Księżyc i Księżyc-Plejady o rozpiętości nieco ponad 9 stopni. Niewielkie oświetlenie Księżyca wynoszące tego ostatniego marcowego wieczoru 17% w połączeniu z bardzo wysoką jak na taką fazę, ponad 20 stopniową elewacją na zachodnim niebie stworzy doskonałe okoliczności do pojawienia się wyraźnego światła popielatego, uwidaczniającego się w najlepszym wydaniu jesiennymi porankami i teraz - właśnie wiosennymi wieczorami. Tak więc mimo, że całość układu prezentować się będzie rozlegle, będzie to połączenie stanowiące bez wątpienia kolejny z najbardziej fotogenicznych obrazów jakie dostarczy nam już wiosenne niebo.